Goulven PENNAOD: A-zivout HYZH 215

A-zivout HYZH 215.

Liesseurt eo an danvez kinniget gant HYZH 215, dedennus ha talvoudek peurliesañ. Spi 'm eus, da skouer, e vo kendalc'het gant ‘Geriaoueg yezh ar vugale’. Un evezhiadennoù a fellfe din ober avat.
Mat eo soñj Fulup Lannuzel sevel ur studi war an adeiladurezh ha ned eo ket bet renet fall e labour, dre vras.
Kemer a ra da yezh-kein ar galleg. A-dra sur e chomo dipitus atav un hevelep diuz evit ar re a fell dezhe heuliañ reolenn gozh Hemon : ‘distrujomp ar galleg pe ar galleg hon distrujo’ (ned eo ket e c'herioù rik, mes un dra bennak evel-se a gaver en UBZH). Hogen Hemon e-unan a rankas kilañ pa savas Gerioù etrevroadel hag an holl ac'hanomp, pe-dost, zo rediet da ober kemend-all dre ma'z eo ar galleg hon yezh stuzegel kentañ ha nemeti, peurliesañ. Kavout a ra din avat ned eo ket fall kempouezañ un hevelep skoilh gant menegiñ an disoc'hoù bet kavet gant yezhoù all evel ar saozneg, an alamaneg pe ar c'hastilhaneg pa c'haller. P'emeur oc'h em ziazezañ war ar galleg avat e ranker dibab ar pep gwellañ. Evidon-me, ne anavan tra en adeiladiñ ha darev on da zegemer an Dicobat pa hañval reizh d'ur paotr eus ar chem. A-du on ivez gant Robert, brudet evit bezañ ur geriadur mat eus ar yezh. Trésor de la langue française a vije bet gwell c'hoazh, war a leverer. Hogen, diaes din kompren perak ez eus kement a dud o klask un diskleriadur bennak digant Larousse, anezhe levroù mistr ha skeudennet mat, hogen disur kenan evit a sell ouzh ar yezh.
Fentus eo gwelet F. L. oc'h ober anv a c'herioù gresianek; marteze a-walc'h en deus desket ar yezh-mañ a-hed miziad Mae 1968... Menegiñ a ra (p. 42), gant lizherenneg dibar ar yezh, mar plij, ‘tegos “toenn” [gant <-s>, sic !], tego “goleiñ”’. Marteze a-walc'h en deus lennet en ul Larousse bennak tegos ha tego ! Rak ar gerioù-mañ zo o furmoù en henc'hresianeg, a-getep, (s)tevgo" ha stevgw (rak evit *tevgw n'eus ket anezhañ, hervez Liddell-Scott-Jones, GEL 1765; marteze ez oa graet anv eus La. tego# ?). Ha menegiñ a rin e teuas tevgo" da dalvout kement ha ‘fouzhlec'h’ e gresianeg hellenadek, ken ma reer hiziv gant ur ger kar, stevgh [»stEji] (anavezet a-gozh) evit ‘toenn’ ha gant stegavzw [stE»ƒazç] evit ‘goleiñ’ ? Mes un afer all eo.
Belbiach ned eo ken avat. Sevel a ran avat ouzh an arver a ra, e brezhoneg hon mare, gant ar stumm “henvrezhonek” *teg a skrivan gant un ussterenn avat, rak un hevelep ger ne revez ket en henvrezhoneg ! Anaout a reer tegran, a skriver tigran ivez e CR~, ar pezh a ra dave d'un distilhadur /tIƒra≤/, disheñvel diouzh tig ‘ti’, daoust da'r pezh a soñje da Fleuriot (DOBR 560), o taveiñ reol da /ti(:ƒ/. Da vare an henvrezhoneg e kroge /ƒ/, o tont eus *g etresonennel, da vont da get, evel m'en diskouez ar stumm ti, testeniekaet mat ivez en henyezh.
P.L. a adsav anBr. **teg-, oc'h embann e heuilh hentenn an ‘dezneuziañ elfennel soniadel’ (isl. ganin) evel pa vije homañ erbedet gant La-09 265. Sellomp a-dostoc'h ouzh an arroud-mañ enta m'emañ G. Étienne (da'n 18/06/90) o studial kudennoù an treuzskrivañ hag an dezneuziañ:
E berr, ez eus tri derez d'an treuzskrivañ : an derez mann, treuz-lizherennañ, o klask diazez ar reizhiadoù skrivañ gouezoniel, digas ouzh skrivadur ha, seul gent a se, emdroadur ar Br.; an derez kentañ, dezneuziañ elfennel, o kemer diazez war reizhskrivadur ar Br., digas ouzh emdroadur ar yezh; an eil derez, dezneuziañ emdroadel, o kemer diazez en ur ser war emdroadur ha war reizhskrivadur ar Br. Da skouer, e chome Léon FLEURIOT digas ouzh emdroadur ar yezh pa venne degemer digemm e Br. ar stumm hBr. odl. Ha Roparz HEMON, evitañ da ziazezañ peurvuiañ war bennaenn an dezneuziañ emdroadel, a gave gwell, dre arvar war o gerdarzh pe dre lentegezh, degemer digemm stummoù krBr. evel esgoar ha chom dre se e par an dezneuziañ elfennel.
Betek bremañ e c'haller lavaret ez eus bet, abaoe prantad Ernault ha Vallée, un henvoaz a zezneuziañ emdroadel e brezhoneg. Un degouezh evel esgoar, da skouer, ne vez kavet nemet dibaot kenan. Fleuriot n'en doa eñ ket komprenet (diwar ali O. Mordrel, marteze); ral a wezh, evit gwir, e skrive e brezhoneg betek bloavezh diwezhañ holl e re verr a vuhez, ha fentus eo adlenn e lizhiri o veskañ holl reizhiadoù skritur hag o terc'hel ar stummoù hBr. Ned oa ket dedennet, gwir eo, gant an drevouezhiadoniezh ha gwashañ lodenn e GRVB zo, a dra sur, hini ar vouezhiadoniezh, evel ma'z eo truezus, disfizius ha fazius an “distagadur” a ro en eil lodenn e DOBR. Kemeromp hBr. odl ¢significationem, da skouer; hervezañ e vije da zistagañ “/Ødl/”, sañset, ar pezh zo diwir rak ne c'halle bezañ met /ωδl/, hag adsevel un “arnevezvrezhoneg” **odl (da zistagañ [çd8l8] moarvat !) ne vije bet nemet un touellerezh. En enep, oc'h ober evel pa vije treuzvevet ar ger, e vije aet da krBr. *euzl /øζl/ hag ac'hann da nBr. *eul /øl/, ar pezh voe graet ha degemeret da vat anBr. eul. An hevelep kudenn a sav gant hBr. teg- / tig- /tIƒ-/ > krBr. *te-> nBr. *te-. Faltazius ha lu eo adsevel un **teg- bennak zo un ‘dezneuziañ elfennel skrivadel’. Ha diezhomm ouzhpenn peogwir n'hon eus tra ebet da ober gant “liveoù yezh” ar galleg.
G.P.